6.sınıf 8.ünite Yer kabuğu nelerden oluşur ünite özeti
ÖZET
- Üzerinde yaşadığımız yer kabuğu mineral ve taş parçalarından oluşan
kayaç adı verilen yapılardan oluşur. Kayaçlar oluşum şekillerine göre üçe
ayrılırlar:
a. Magmatik kayaçlar; yerin derinliklerinde akkor (erimiş) hâldeki
magmanın yerin içine ya da yüzeye yakın veya yüzeyde soğuyarak katılaşması ile
oluşan kayaçlara magmatik kayaçlar adı verilir. Volkanik püskürmelerle oluştuğu
için diğer bir adı da püskürük kayaçlardır. Granitler, bazaltlar, sünger taşları
magmatik kayaçlara örnektir.
b. Tortul kayaçlar; yeryüzü üzerindeki magmatik kayaçlar uzun
yıllar süren zaman içinde sıcaklık , yağış , rüzgâr vb. dış etkilerle ufalanır.
Ufalanan bu mineral ve taş parçacıklarına tortu denir. Meydana gelen tortular rüzgâr ve
suların yardımıyla başkalaşıma uğrayarak tortul kayaç oluşturacakları kendileri için
uygun ortamlara taşınır. Her taşınan tortunun üzerine aynı yollarla başka tortular
da gelir ve bu tortular zamanla çökerek tortullaşır. Her gelen tortu diğer
tortulara baskı yapar, tortu tabakaları kalınlaşır ve katılaşır. Buna göre tortul
kayaçlar dört değişik
şekilde oluşabilirler; erozyon , taşınma , birikme , sıkışma.
Kalkerler, travertenler, alçı taşları , kireç taşı , çakıl taşı , kum vb. bu kayaçlara
örnektir.